logoeu

Türkiye'de Kan Transfüzyon Yönetim Sisteminin
Geliştirilmesi İçin Teknik Yardım Projesi
Uluslararası Hasta Kan Yönetimi Sempozyumu

logo

Technical Assistance for Improving the
Blood Transfusion Management System in Turkey
International Patient Blood Management Symposium

DR. JOSE LUIS BUENO CABRERA

DR. JOSE LUIS BUENO CABRERA Sunum: İspanya HKY Uygulamaları
1

SORU: Kanlar kliniklere ya da ameliyathanelere nasıl taşınıyor?

CEVAP: Genellikle sıcaklık kontrolü olmadan taşınırlar. Hemen transfüzyon olacaksa veya kan bankasından çıkışından 6 saat içinde transfüzyon yapılacaksa bunun gerekli olmadığını düşünüyorum.

2

SORU: Platelet imha oranınız nedir?

CEVAP: Ülkemizde güncelliğini yitirmiş kan bileşenleri ve imha oranları aşağıdaki grafikte özetlenmiştir. Bunlar İspanya Sağlık Bakanlığı'ndan alınan sonuçlardır.


Hastanelerde güncelliğini yitirmiş kan bileşenleri ve imha oranları daha düşüktü.

Puerta de Hierro-Majadahonda Hastanesi verilerimizi aşağıda bulabilirsiniz.
Bölge Transfüzyon Merkezleri ile hastane arasındaki koordinasyonun iyi kurulmuş olduğunu dikkate almak önemlidir.

Hastanemizde geçen yıl güncelliğini yitirmiş eritrosit oranı % 0,1, trombosit için % 5 idi. Optimal koruma sağlanmadan ameliyathanelerden kan bankasına dönüş nedeniyle imha edilenler, eritilmiş kan hücreleri için % 0,24 ve çözülen ve yeni kullanım için geri kazanılmayan plazma birimleri için % 4,66 idi.

3

SORU: Küçük hastaneler kan/kan ürünleri ihtiyaçlarını nasıl karşılıyor?

CEVAP: Her gün hastanemizin ertesi günkü ihtiyaçlarını tespit ediyor ve Bölge Kan Transfüzyon Merkezimiz ile ayarlama yapıyoruz. Bu, büyük veya küçük fark etmeksizin tüm hastaneler için aynı stratejidir.

4

SORU: İspanya’da bu programı uygulamak için ulusal kan programı da olmalı, böyle bir program var mı ve ana koordinatörlüğü kim yapıyor? Yani, özerk çalışabiliyor mu?

CEVAP: Bölge Kan Transfüzyon Merkezleri ve hastaneler arasında kan bileşenlerinin iyi bir şekilde yönetilmesi için iyi bir koordinasyon vardır; ancak ulusal bir HKY programı iyi oluşturulmuş değildir ve çoğunlukla hastanelerin HKY programlarına bağlıdır.

5

SORU: Hastane transfüzyon merkezinde stoklanan kan ürünü için bir sayınız var mıdır? Kaç günlük stok mevcuttur?

CEVAP: Evet. Hastane rezervi, Kan Transfüzyon Bölge Merkezleri ile koordineli olarak her gün iyi yapılandırılır ve güncellenir.

6

SORU: Ülkenizdeki Tam Kan kullanım oranı kaçtır?

CEVAP: Tam Kan transfüzyonu yapmayız. Tüm kullanım, eritrosit, plazma veya trombosit olarak ayrılmış kan bileşenleri aracılığıyladır.
Kan bileşenlerimizin yıllık tüketimini Sağlık Bakanlığımızın aşağıdaki grafiğinde görebilirsiniz.

7

SORU: Bölge kan merkezi miadı yakın kan ve kan ürünlerini sizden geri alıyor mu?

CEVAP: Genellikle hayır. Bölge Kan Transfüzyon Merkezleri ile hastaneler arasındaki koordinasyon günlük olarak güncellendiğinden bu gerekli değildir.

8

SORU: HKY ile ilgili en son yapılan bir çalışmanız var mıdır? Yenilik olarak?

CEVAP: Belki de bölgemizdeki son HKY yeniliği, HKY uygulamasını iyileştirmek için iyi bir bilişim teknolojisi desteğine duyulan ihtiyacı kabul etmektir.

9

SORU: Ülkenizde Bölge Kan Merkezleri transfüzyon yapıyor mu? Hastane dışı, ev ortamında transfüzyon uygulamalarınız var mı?

CEVAP: Bölge Kan Merkezleri transfüzyon yapmaz. Kan transfüzyonu, hastane Kan Transfüzyon Hizmetlerine bağlıdır. Bazı hastanelerin evde kan transfüzyonu için programları vardır.

10

SORU: Ülkenizde bölge kan merkezleri, miadı yaklaşmış kan ve kan bileşenlerini sizden alıp ihtiyacı olan başka bir hastaneye transfer ediyor mu, yoksa sizin hastanenize giren kan hiçbir şekilde geri alınmıyor mu?

CEVAP: Önceki yorumlarıma bakın.

11

SORU: HKY’yi hastanenizde uygularken kliniklere ödül ya da yaptırım kriterleri uyguladınız mı?

CEVAP: Hayır. Yaptırımların veya ödül sistemlerinin iyi bir politika olmadığını düşünüyoruz. HKY uygulaması için iyi bir eğitim programını tercih etmekteyiz.

12

SORU: Acil servis ve günübirlik ünitelerde yapılan transfüzyonlar sonrası hasta taburcu oluyor. Hızlı taburculuk sonrası aktif hemovijilans sistemini nasıl kullanıyorsunuz 24 saatlik takip süreci nasıl yapılıyor.

CEVAP: Hastanemizde transfüzyon sonrası hastaların çoğu acil serviste veya servislerde en az 24 saat kalmaktadır. Sadece gündüz hastanesine transfüzyon için gelen hastalar (kronik transfüzyon; MDS hastaları), transfüzyondan 6-8 saat sonra hastaneden ayrılır. Tüm diğer hastalar en az 24 saat Hemovijilans programımız kapsamında takip edilmektedir.

13

SORU: Ülkenizde hastaneleriniz arası kan ürünü transferi yapılıyor mu bölge kan merkezi dışında?

CEVAP: Hastaneler arası tüm Kan bileşeni transferleri Bölge Kan Transfüzyon Merkezi aracılığıyla gerçekleştirilir. Hastaneler arasında nakillere izin verilmez. Gerektiğinde ülkedeki farklı BölgeTransfüzyon Merkezleri arasında transfer yapılabilmektedir.

14

SORU: Tam Kan ürününün işlenmesi, tamamen bölge kan merkezlerinde mi yapılıyor gösterdiğiniz slayttaki gibi, yoksa hastane transfüzyon merkezlerinde de bunun için uygun üniteler var mı?

CEVAP: Kan bileşeni işlemlerinin tamamı Bölge Kan Transfüzyon Merkezlerinde gerçekleştirilir. İspanya'daki hastanelerde bu işleme izin verilmez.

15

SORU: Reaksiyon durumlarında HKY kapsamında işleyiş planınız nasıldır?

CEVAP: Transfüzyon yapılan hastalar için advers reaksiyon kontrolü, Hastaneler Kan Bankası politikaları kapsamındadır. Donörler için olumsuz reaksiyon kontrolü Bölge Transfüzyon Merkezleri kontrolü altındadır. Sağlık Bakanlığı, Ulusal Hemovijilans raporlarını yayınlamak için her ikisinden de veri almaktadır.

16

SORU: İspanya’da donör seçim kriterleri her sene yenileniyor mu?

CEVAP: Evet. Sağlık Bakanlığı, Transfüzyon Güvenliği Komitesinin oluşturduğu tavsiyelerden sonra, ülke çapındaki Bölge Transfüzyon Merkezleri aracılığıyla.

17

SORU: Transfüzyon sonrası 24 saatlik izolasyon süreci hastane ortamında mı sürdürülüyor? Hastanede sürdürülüyor ise hasta yatış süresinin uzamasına bağlı hastane enfeksiyon riskini arttırmaz mı?

CEVAP: Transfüzyonlara bağlı enfeksiyon riski uzun bir hasta kalış süresi nedeniyle artmaz. Diğer yandan hastaların daha iyi takibini sağlar.

18

SORU: Transfüzyon güvenlik sisteminiz, diyelim ki hb:10 olan bir hastaya kan ürünü istemi yapılıyorsa, uyarı mı veriyor? İstemi engelleme yetkisi var mı?

CEVAP: Evet, en azından benim hastanemde. Kan bileşeni istemlerinin yanında hastanın kan hücresi sayımlarını ve pıhtılaşma testini alıyoruz. Bkz. aşağıdaki resim.

19

SORU: Bir hastanedeki (PDH) HKY uygulamasını tanımladınız. İspanya'daki diğer HKY deneyimleri hakkında birkaç şey söyleyebilir misiniz?

CEVAP: Sağlık Bakanlığımızın oluşturduğu güçlü bir HKY politikası bulunmamaktadır. HKY programları İspanya'da büyük ölçüde farklılık gösterir ve çoğunlukla hastanelerin uygulamalarına bağlıdır.

20

SORU: Hemovijilans hemşireniz 24 saat sonra özellikle neleri kontrol ediyor?

CEVAP: Bir transfüzyonla ilgili olabilecek herhangi bir istenmeyen olay. Özellikle ateş, alerjik reaksiyonlar, sindirim olayları, hemolitik reaksiyonlar; ve özellikle akciğerle ilgili gecikmiş istenmeyen olaylar.

21

SORU: Eğer ülkeler arasında bir kıyaslama yapmak istesek hasta kan yönetimin de en gelişmiş ülke veya ülkeler hangileridir?

CEVAP: İspanya olduğunu düşünmüyorum. Fransa, Almanya, İngiltere veya Hollanda'nın HKY politikaları için daha iyi referanslar olduğunu düşünüyorum.

22

SORU: İspanya da bağışçı /nüfus oranı nedir?

CEVAP: 1000 kişi başına yaklaşık 36,33 bağışçıydı. Sağlık Bakanlığı verilerimizden 2019 yılına karşılık gelen tabloya bakınız.

DR. JOSE LUIS BUENO CABRERA Sunum: COVID-19 Pandemi Sonrası HKY
1

SORU: Covid-19 salgınının klinisyenlerin HKY'nin rolünü daha iyi anlamasını sağladığını düşünüyor musunuz?

CEVAP: Pek emin değilim. İspanya'da, COVID-19 başladığında kan bileşenlerinin bulunabilirliği bir süre tehlikedeydi, ancak sistem, ihtiyaçlarımızın çoğu için kan bileşenlerine ulaşmamızı sağladı. Elbette ki, bazı kısıtlamalar, klinisyenlerin transfüzyon ihtiyaçları konusunda daha kısıtlayıcı olmaları için iyi bir uyarı olmuştur.

2

SORU: Kan bağışı öncesi sadece belirti takibi yapıyorsanız belirti vermeyen bağışçıdan alıcıya virüs bulaşma durumu gelişme riski mevcut. Böyle bir durum gelişirse süreciniz nasıl işliyor?

CEVAP: İspanya'daki kan bağışçıları, Avrupa Komisyonu tavsiyelerine göre taranır ve diğer Avrupa ülkelerinde olduğu gibi kan bağışı yoluyla enfeksiyon bulaşının çok düşük olduğunu düşünüyoruz.

3

SORU: COVID-19 geçirmiş bir bağışçı minimum ne kadar süre bekledikten sonra bağış yapmalıdır?

CEVAP: CEE tavsiyelerine göre semptomların bitişinden 14 gün sonra.

4

SORU: COVID-19 hastası birine aferez immün plazma en fazla 3 ünite mi takılabiliyor?

CEVAP: İyileşen bir COVID-19 hastası, CEE gerekliliklerine göre herhangi bir plazma donörü gibi plazma bağışlayabilir.

5

SORU: Konvelesan plazma donör seçiminde doğum yapmış kadınlar ret ediliyor mu?

CEVAP: Evet. Hamilelik geçirmiş olan herhangi bir plazma vericisi, anti-lökosit antikorlarına sahip olma riskinin yüksek olması ve bu nedenle, kan transfüzyonu olan hastalarda TRALI riskinin daha yüksek olması nedeniyle plazma transfüzyonu için plazma donörü olarak dışarıda bırakılırlar. Ancak, bu antikorların yokluğu açısından kontrol edilirlerse, kabul edilebilirler.

6

SORU: Covid-19 sırasında T lenfositler aktif geliyor. Covid geçirmiş donörlerin T lenfositleri transfüzyon ile alıcı da reaksiyona yol açar mı? Kan ürününde her hangi bir işleme gerek var mı?

CEVAP: İspanya'da transfüze edilen tüm kan bileşenlerine lökosit deplesyonu uygulandığı için bu olası değildir. Bu politikanın çoğu Avrupa Ülkesinde aynı olduğunu düşünüyorum.

7

SORU: Kan merkezleri çalışanlarında covid 19 pozitif vakaları olması durumunda bir plan var mıdır? Kan merkezi çalışanları deneyim gerektirdiği için bu konuda bir plan gerekli midir?

CEVAP: İspanya’da kan merkezi çalışanları öngörülebilir enfekte bir kan bağışçısına karşı korunmak için güvenlik gerekliliklerini yerine getirmektedir. Ancak, bu kişiler için risk hala mevcuttur.

8

SORU: Konvelasan plazma vericilerinde kendi antikor düzeylerinde azalma oluyor mu?

CEVAP: Evet. Bu gerçekten oluyor. Aslında, enfekte olduğu doğrulanan hastaların yaklaşık % 20'sinin SARS-CoV-2 antikorları geliştirdiği gösterilmemiştir. Ancak, bence bu, yeniden enfekte olma riskinin doğrulanmış olduğu anlamına gelmez. Antikorların gelişmesinden önce geliştirilen başka bağışıklık aşamaları da vardır; doğuştan veya T hücre bağışıklığı olarak.

9

SORU: Konvelesan plazma bağışı öncesi antikor düzeyi bakıyor musunuz?

CEVAP: Evet bakıyoruz. Tüm konvelesan plazma COVID19 donörleri, SARS-CoV-2 antikorlarına sahip olduklarını değerlendirmek için test edilir.

10

SORU: COVID aşılanmasından sonra bekleme var mı?

CEVAP: Pfizer veya Moderna RNA bazlı aşılar kullanılarak aşılanan donörler, kendilerini iyi hissederlerse aşılamadan sonraki ilk günden itibaren bağış yapabilirler.

11

SORU: Başka viral hastalıklarda plazma tedavisi var mı?

CEVAP: Evet. Difteri'de konvelesan plazma kullanımına ilişkin tıp alanındaki ilk Nobel ödülünden İnfluenza, Ebola, diğer koronavirüs salgınları (SARS, MERS…) gibi diğer hastalıklardaki yeni kullanımına kadar bulaşıcı hastalıkları tedavi etmek için konvelesan plazma kullanımıyla ilgili geniş bir tarihsel deneyim bulunmaktadır.

12

SORU: Hastalarda kullandığınız kan bileşenlerinde rutin olarak patojen inaktivasyon uygulanıyor mu? Uygulanıyorsa hangi kan bileşenleri?

CEVAP: İspanya'da plazma bileşenleri için patojen inaktivasyon sistemlerinin kullanılması zorunludur. Ayrıca bazı Bölgesel Transfüzyon Merkezlerinde bu sistemler kullanılarak trombositler inaktive edilir, ancak bu daha düşük orandadır. Ülkemizde halen eritrosit inaktivasyonu uygulanmamaktadır.

13

SORU: Patojen inaktivasyonu kullanımından bahsettiniz. Sadece kendi hastanenizde mi kullanıyorsunuz? Pahalı bir sistem.

CEVAP: Kan bileşenlerinin inaktivasyonu hastanelerdeki kan transfüzyon ünitelerinin değil, Bölgesel Kan Transfüzyon Merkezlerinin yetkisi altındadır.  Gerçekten pahalıdır ve maliyet/verimlilik konusunda emin değilim. Bunu zaman gösterecektir.

14

SORU: Hepimiz biliyoruz ki kan sürekli bir ihtiyaç. Ülkenizde bağışçı kazanımını ve farkındalığı artıran sosyal çalışmalarınız var mı, nelerdir?

CEVAP: Gönüllü kan bağışı alımı, Bölge Kan Transfüzyon Merkezlerinin sorumluluğundadır. İspanya'da kan bağışı toplama programları iyi kurgulanmıştır ve bence iyi çalışmaktadır.

15

SORU: Covid-19 pandemi döneminde bağışcılardan kan alırken nelere dikkat ediyorsunuz? PCR testi mi yapılıyor? Ya da başka ne tür uygulamalarınız bulunmaktadır?

CEVAP: İspanya'da kan bağışçılarından bağış, enfeksiyondan en az 14 gün sonra kişi iyi durumdaysa kabul edilir. İyileşmiş hastaların kan donörü olmasına izin vermek için PCR veya herhangi bir test yapmıyoruz.

16

SORU: Hemovijilans olarak değerlendirildiğinde kan bağışından 2 gün sonra covid pozitif olduğunu telefon açarak söyleyen bir bağışçı olunca verdiği kanı imha ediyor musunuz?

CEVAP: Evet imha ediyoruz. Kan bileşenleri hâlihazırda transfüze edilmişse, COVID-19 ile enfekte olmuş bağışçıdan kan bileşeni alan hastalara sıralı PCR testi yapıyoruz.

17

SORU: Konvelesan plazma kullanımının yararlarını, gözlemlediğiniz etkilerini ve nasıl uygulama yaptığınızı paylaşır mısınız?

CEVAP: Gözlemlerim oldukça olumlu. Bu konuda yayınlanmış randomize klinik araştırmalar zaten mevcut. Özellikle JAMA ve NEJM dergilerindeki yayınlara bakmanızı tavsiye ederim. Artık konvelesan plazmanın yakın zamanda (7 günden az) enfekte olmuş COVID19 hastaları için faydalı olabileceğini düşünüyoruz. Kanıtlar, yoğun bakımdaki veya 7 günden fazla süre enfekte olmuş ağır hastaların konvelesan plazma transfüzyonundan yarar sağlamadığını göstermektedir.

18

SORU: Bağışçılara Covid19 için özel bir test yapıyor musunuz?

CEVAP: Evet. SARS-CoV-2 için bir antikor testi yapıyoruz.

19

SORU: Kan yoluyla Covid 19’un bulaşmadığı veya bulaşmayacağı söylenebilir mi?

CEVAP: Şimdiye kadar veriler, SAR-CoV-2'nin transfüzyon yoluyla bulaşmasının düşük olduğunu veya mümkün olmadığını göstermektedir. Şimdiye kadar bu konuda vaka raporlarına sahip değiliz; en azından benim bilgim dahilinde yok.

20

SORU: Pandemi sürecinde çok fazla immün taze donmuş plazma bağışında bulunan oldu mu?  Bu hastanelerinizde Covid-19 hastalarına uygulandı mı?

CEVAP: Evet. Konvelesan plazmanın etkinliğini değerlendirmek için CONPLAS19 olarak adlandırılan ulusal bir klinik çalışma oluşturduk. Sonuçlarımızı önümüzdeki aylarda yayınlamayı umuyoruz.

21

SORU: Covid-19 salgınından sonra tedavide Covid-19 geçirmiş olan hastalardan plazma alınıp yeni hastalara tedavi olarak uygulanması hasta kan yönetimini nasıl etkiler? Sonuçta plazma kullanma oranı artıyor.

CEVAP: Olağanüstü zamanlardan geçiyoruz. COVID-19 hastaları için konvelesan plazma kullanımı kapsamında plazma kullanımımızı artırdık. Ancak bunun, HSY uygulamalarındaki geleneksel plazma kullanımı üzerindeki etkisinin düşük olduğunu düşünüyorum.

22

SORU: Azalan kan bağışı sıkıntısını nasıl aştığınızı merak ediyorum.

CEVAP: COVID-19 salgını sırasında tam olarak bir kan bileşeni sıkıntısı yaşamadık; en azından şu ana kadar. Bu riski azaltmada güçlü bir Ulusal Kan bağışı programı yardımcı olmuştur.

23

SORU: Olası sonraki salgınlar için, bütçeniz varsa ve sadece birini seçecekseniz, yatırım için hangisini seçersiniz? 1) Yapay kan 2) Patojen İnaktivasyonu 3) Kan ürünlerinin dondurularak saklanması 4) Evrensel kan

CEVAP: Yapay Kan. Yalnızca yeni bir salgın için değil, diğer öngörülemeyen tehditler için de.

24

SORU: Sağlık turizm ülkemizde son yıllarda İlerleme kaydetti. İspanya’da bu alanda nasıl bir uygulama yapılıyor. Sağlık turizmi için gelen hastalarda kan ve kan ürünleri ihtiyaçları nasıl karşılanıyor?

CEVAP: Ülkemizde kan bileşeni kullanımına ağır bir etkisi olmadı. Üzgünüm, ülkeniz için bu konuda bir strateji öneremiyorum.


Bu web sitesi Avrupa Birliği ve Türkiye Cumhuriyeti'nin mali katkısıyla hazırlanmıştır. Bu sitenin içeriğinden yalnızca GOPA Konsorsiyumu sorumludur ve bu içerik hiçbir şekilde Avrupa Birliği veya Türkiye Cumhuriyeti'nin görüş ve tutumunu yansıtmak durumunda değildir.